شرایط شکایت کیفری چک صیادی

اگه یه چک صیادی دارید که برگشت خورده و می خواهید از طریق کیفری پیگیری اش کنید، باید بدونید که این کار کلی شرایط و مهلت قانونی داره. رعایت این شرایط مثل تاریخ و زمان مراجعه به بانک و ثبت شکایت خیلی مهمه و اگه این نکات رو ندونید، ممکنه مسیر اشتباهی رو برید و به نتیجه دلخواه نرسید.

چک صیادی این روزها پای ثابت خیلی از معاملات ما شده؛ از خرید و فروش های بزرگ و کوچک گرفته تا تسویه حساب های دوستانه و تجاری. از وقتی قانون جدید چک اومده و پای سامانه صیاد به میون باز شده، اعتبار چک ها خیلی بیشتر شده، ولی خب هنوز هم ممکنه گاهی اوقات چک برگشتی داشته باشیم. اینجا بحث پیگیری حقوقی و کیفری پیش میاد و دونستن جزئیاتش واقعاً به دردتون می خوره.

شاید براتون سوال پیش بیاد که اصلاً چرا باید درباره شرایط شکایت کیفری چک صیادی بدونیم؟ چون اگه ندونیم، ممکنه چک برگشتی مون رو نتونیم از راه کیفری پیگیری کنیم و کلی وقت و هزینه از دست بدیم. این مقاله اینجاست تا همه این مسیر رو براتون روشن کنه؛ از اینکه اصلاً چک صیادی چیه و چه فرقی با چک های قدیمی داره، تا چه شرایطی رو باید داشته باشه تا بشه ازش شکایت کیفری کرد و چطور باید این شکایت رو ثبت و پیگیری کرد. پس اگه دوست دارید با تمام زیر و بم این ماجرا آشنا بشید، این مقاله رو تا آخر بخونید تا با هم یک بار برای همیشه این قضیه رو روشن کنیم.

درک چک صیادی و مبانی جرم صدور چک بلامحل

قبل از اینکه بریم سراغ شرایط شکایت کیفری، بهتره اول یه درک درست از خود چک صیادی و اینکه اصلاً چرا صدور چک بلامحل جرم محسوب میشه، داشته باشیم. این مبانی بهمون کمک می کنه تا بهتر بفهمیم چرا بعضی چک ها قابل پیگیری کیفری هستن و بعضی نیستن.

چک صیادی چیه؟ (یه نگاهی به قانون جدید)

یادتونه قدیم ها هر بانکی یه مدل دسته چک خودش رو داشت؟ کلی دردسر داشت و تشخیص اصالت چک ها هم سخت بود. اما قانون جدید چک که از سال ۱۳۹۷ اجرایی شد، یه انقلاب حسابی تو این حوزه به پا کرد. الان دیگه همه چک ها یک شکل و یک رنگ (بنفش) دارن و یه کد ۱۶ رقمی یکتا روشون خورده که بهش میگن «کد صیادی».

مهم ترین چیزی که چک صیادی رو از چک های قدیمی جدا می کنه، سامانه صیاد و الزامات ثبت چک توی این سامانه است. یعنی چی؟ یعنی از وقتی چک رو صادر می کنید یا می خواید منتقلش کنید یا حتی وقتی برگشت می خوره، همه این مراحل باید توی سامانه صیاد ثبت بشه. این کار دو تا فایده بزرگ داره:

• کم شدن چک های برگشتی: چون اطلاعات هر کسی که چک صادر می کنه یا دریافت می کنه توی سامانه هست، دیگه کمتر کسی جرئت می کنه چک بلامحل بده. اعتبار چک خیلی بالا رفته.
• افزایش اعتبار چک: دیگه نمی شه الکی چک صادر کرد و دست به دست داد. همه چی شفاف و قابل پیگیری شده.

خلاصه که چک صیادی اومده تا خیال مردم رو از بابت معامله با چک راحت تر کنه و جلوی کلاهبرداری ها و سوءاستفاده ها رو بگیره. اگه یه چک صیادی داشته باشید که توی سامانه ثبت نشده باشه، اصلاً بانک اون رو برگشت نمی زنه و عملاً هیچ کار دیگه ای هم نمی تونید باهاش بکنید.

جرم صدور چک بلامحل صیادی از دید قانون

قانون می گه اگه کسی چکی صادر کنه که توی حسابش پول کافی نباشه یا بعداً پولی که باید رو از حسابش برداره، اون چک «بلامحل» محسوب میشه و صادرکننده اش مرتکب «جرم صدور چک بلامحل» شده. این جرم هم جنبه عمومی داره و هم جنبه خصوصی.

• جنبه عمومی: یعنی جامعه و دولت نسبت به این جرم حساسه و برای صادرکننده مجازات تعیین می کنه (مثل حبس یا ممنوعیت از گرفتن دسته چک جدید).
• جنبه خصوصی: یعنی دارنده چک که پولش رو دریافت نکرده، می تونه برای گرفتن حقش اقدام کنه و خسارت هاش رو بگیره.

اینجا یه نکته مهم هست که باید حواسمون باشه: «جرم صدور چک بلامحل» یه بحثه (جنبه کیفری) و «مطالبه وجه چک» یه بحث دیگه (جنبه حقوقی). شما می تونید هم برای مجازات صادرکننده چک اقدام کنید و هم برای گرفتن پولتون. تو این مقاله ما بیشتر تمرکزمون روی اون جنبه کیفری قضیه است؛ یعنی چطور می تونیم کاری کنیم که صادرکننده مجازات بشه و در کنارش پولمون رو هم بگیریم.

شرایط حیاتی برای طرح شکایت کیفری از چک صیادی

رسیدیم به بخش اصلی ماجرا! اگه چک شما همه این شرایطی رو که الان میگم نداشته باشه، حتی اگه دادسرا هم شکایتتون رو ثبت کنه، در نهایت ممکنه به قرار منع تعقیب بخوره و پرونده تون بسته بشه. پس خیلی مهمه که این بخش رو با دقت بخونید.

شرایط عمومی چک برای اینکه بتونیم شکایت کیفری کنیم (با توجه به ماده ۱۳ قانون صدور چک و رویکرد صیادی)

ماده ۱۳ قانون صدور چک یه سری شرط گذاشته که اگه چکی این شرایط رو نداشته باشه، دیگه نمیشه ازش شکایت کیفری کرد. بیاین این شرایط رو با هم مرور کنیم:

الف) چک باید روز باشه (وعده دار نباشه)

این شرط از همه مهم تره! یعنی چی؟ یعنی تاریخی که شما چک رو صادر می کنید، باید با تاریخی که روش می نویسید و قراره وصول بشه، یکی باشه. اگه امروز ۲۵ دی باشه و شما یه چک صادر کنید و روش بنویسید ۲۵ بهمن، این چک دیگه وعده دار یا مدت دار محسوب میشه و نمی تونید ازش شکایت کیفری کنید.

• چک روز: یعنی تاریخ صدور و تاریخ سررسید یکیه. مثلاً امروز ۲۵ دی چک رو صادر می کنید و روی چک هم می نویسید ۲۵ دی. اگه این چک بلامحل بشه، قابلیت پیگیری کیفری داره.
• چک وعده دار: یعنی تاریخ صدور و تاریخ سررسید فرق داره. مثلاً امروز ۲۵ دی چک رو صادر می کنید ولی روش می نویسید ۲۵ بهمن. اکثر چک هایی که تو بازار دست به دست میشن، وعده دار هستن. این چک ها جنبه کیفری ندارن!

یه نکته خیلی مهم: از نظر قانون، اصل بر اینه که هر چکی روز صادر شده. پس اگه شما به عنوان دارنده چک شکایت کیفری کنید، اگه صادرکننده بخواد بگه چک وعده دار بوده و نباید ازش شکایت کیفری بشه، خودش باید این رو ثابت کنه. این یه کار سخت برای صادرکننده است.

حواستون به تاریخ ثبت شده در سامانه صیاد هم باشه. معمولاً همون تاریخی که روی چک درج میشه، توی سامانه هم ثبت میشه و این دوتا باید با هم همخوانی داشته باشن.

ب) چک مشروط نباشه

اگه پرداخت وجه چک مشروط به انجام یه کاری باشه، اون چک دیگه جنبه کیفری نداره. مثلاً اگه توی متن چک یا حتی توی یه قرارداد جداگانه قید شده باشه که این چک زمانی قابل وصول است که فروشنده سند ملک را به نام خریدار بزند، این چک مشروطه. اگه بعداً اون شرط هم انجام نشه، بازم نمی تونید ازش شکایت کیفری کنید. حتی اگه شرط توی خود چک نوشته نشده باشه ولی بشه با مدارک دیگه (مثل شهادت شهود یا پیامک ها) اثبات کرد که چک مشروط صادر شده، باز هم جنبه کیفری نداره.

ج) چک بدون تاریخ نباشه

اگه صادرکننده چکی رو بدون تاریخ به شما بده و شما خودتون بعداً تاریخ رو روش بزنید و اون چک برگشت بخوره، اگه صادرکننده بتونه ثابت کنه که چک رو بدون تاریخ به شما داده، دیگه نمی تونید ازش شکایت کیفری کنید. تاریخ ثبت شده توی سامانه صیاد برای چک های جدید خیلی مهمه و ملاک عمله.

د) چک سفید امضاء نباشه

چک سفید امضاء یعنی چکی که فقط امضای صادرکننده روش هست و بقیه اطلاعات مثل مبلغ و تاریخ و نام دارنده رو ننوشته. اگه صادرکننده بتونه ثابت کنه چکی که شما دارید، سفید امضاء به شما داده شده، بازم شکایت کیفری ازش رد میشه. البته اینجا هم بار اثبات با صادرکننده است و کار راحتی نیست.

ه) چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهد نباشه

خیلی وقت ها ما برای ضمانت انجام یه کار یا قرارداد، چک می دیم. مثلاً یه چک می دیم برای تضمین حسن انجام کار یا برای ضمانت تخلیه ملک. اگه توی متن چک یا توی قرارداد اصلی قید شده باشه که این چک بابت تضمین صادر شده، این چک دیگه جنبه کیفری نداره. حتی اگه قید نشده باشه ولی با مدارک دیگه بشه اثباتش کرد، بازم همین اتفاق می افته.

یادتون باشه که اگه چکی برای تضمین صادر بشه و این موضوع قابل اثبات باشه، دارنده نمی تونه ازش شکایت کیفری کنه. این یکی از شایع ترین دلایل رد شکایت های کیفریه.

و) چک بابت معاملات نامشروع یا بهره ربوی صادر نشده باشه

اگه چکی بابت معاملات غیرقانونی یا نامشروع مثل قمار یا ربا (سود غیرمجاز) صادر شده باشه، اصلاً ارزش قانونی برای پیگیری نداره و نمی تونید ازش شکایت کیفری کنید. چون خود اون معامله از پایه باطله.

ز) چک از مؤسسات مالی و اعتباری غیر بانکی یا صندوق های قرض الحسنه نباشه

قانون چک فقط برای چک هایی هست که توسط بانک ها صادر میشن. اگه چک شما از مؤسسات مالی و اعتباری باشه که مجوز بانک مرکزی ندارن (که البته الان تقریباً همه ساماندهی شدن) یا صندوق های قرض الحسنه (که چک صادر نمی کنن)، دیگه شامل قانون چک نمیشه و نمی تونید ازش شکایت کیفری کنید.

ح) چک پس از صدور گواهی عدم پرداخت (برگشت)، به شخص دیگه ای منتقل نشده باشه

این یه شرط خیلی مهمه و خیلی ها بهش بی توجهی می کنن. اگه چک شما برگشت خورد و گواهی عدم پرداخت رو از بانک گرفتید، دیگه نباید اون چک رو به کس دیگه ای بدید یا منتقلش کنید. اگه این کار رو بکنید، جنبه کیفری چک از بین میره و فقط می تونید از راه حقوقی یا ثبتی پیگیریش کنید. تو چک های صیادی هم این انتقال باید توی سامانه صیاد ثبت بشه.

مهلت های قانونی خیلی مهم برای شکایت کیفری چک صیادی (با توجه به ماده ۱۱ قانون صدور چک)

خب، تا اینجا فهمیدیم چک چه شرایطی باید داشته باشه. حالا فرض کنید چک شما همه اون شرایط رو داره. حالا باید به مهلت ها دقت کنید. ماده ۱۱ قانون صدور چک دو تا مهلت ۶ ماهه رو مشخص کرده که اگه هر کدوم رو از دست بدید، بازم جنبه کیفری چک از بین میره و باید دنبال راه های دیگه باشید:

مهلت اول: ۶ ماه از تاریخ صدور (توی سامانه صیاد) برای مراجعه به بانک و گرفتن گواهی عدم پرداخت

این یعنی چی؟ یعنی از روزی که تاریخ چک روی چک خورده (یا توی سامانه صیاد ثبت شده)، شما فقط ۶ ماه فرصت دارید که برید بانک و اگه چک وصول نشد، گواهی عدم پرداخت (همون برگشت زدن چک) رو بگیرید. اگه بعد از این ۶ ماه برید بانک، دیگه نمی تونید برای اون چک، گواهی عدم پرداخت بگیرید که به درد شکایت کیفری بخوره. این مهلت برای چک های صیادی از اهمیت دوچندانی برخورداره، چون اگه چک توی سامانه صیاد ثبت نشده باشه، بانک اصلاً گواهی عدم پرداخت رو صادر نمی کنه.

مثال: فرض کنید یه چک صیادی دارید که تاریخ سررسیدش ۲۵ فروردین ۱۴۰۳ هست. شما حداکثر تا ۲۵ مهر ۱۴۰۳ فرصت دارید برید بانک و گواهی عدم پرداخت رو بگیرید. اگه ۲۶ مهر برید، دیگه دیر شده و نمی تونید شکایت کیفری کنید.

مهلت دوم: ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت (برگشتی) برای طرح شکایت کیفری توی دادسرا

حالا فرض کنید تو مهلت اول، رفتید بانک و گواهی عدم پرداخت رو هم گرفتید. عالیه! حالا یه مهلت ۶ ماهه دیگه دارید که از تاریخ صدور همون گواهی عدم پرداخت شروع میشه. توی این ۶ ماه باید برید دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و شکواییه تون رو ثبت کنید. اگه این مهلت رو هم از دست بدید، بازم جنبه کیفری چک از بین میره.

مثال: همون چک قبلی رو در نظر بگیرید. شما ۲۵ فروردین ۱۴۰۳ تاریخ سررسید چک بود، رفتید بانک و مثلاً ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ گواهی عدم پرداخت رو گرفتید. حالا از ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ به مدت ۶ ماه فرصت دارید تا شکواییه تون رو توی دادسرا ثبت کنید؛ یعنی حداکثر تا ۱۰ آبان ۱۴۰۳. اگه بعد از این تاریخ اقدام کنید، دیگه نمیشه از راه کیفری پیگیری کرد.

پیامدهای از دست دادن هر یک از این مهلت ها: اگه هر کدوم از این مهلت ها رو از دست بدید، دیگه نمی تونید از صادرکننده چک شکایت کیفری کنید. در این صورت، فقط می تونید از طریق دادگاه حقوقی (برای مطالبه پولتون) یا از طریق اداره اجرای ثبت (که یه روش سریع تر و آسون تره) اقدام کنید. پس حواستون باشه که این مهلت ها شوخی بردار نیستن و دقیقه به دقیقه مهمه!

مراحل عملی طرح شکایت کیفری چک صیادی (قدم به قدم)

خب، حالا که از شرایط و مهلت ها مطلع شدید و مطمئن شدید که چک شما قابلیت پیگیری کیفری رو داره، وقتشه که ببینیم چطور باید شکایتتون رو مطرح و پیگیری کنید. این مراحل رو قدم به قدم با هم جلو می ریم:

کارهای اولیه دارنده چک صیادی برگشتی

اولین قدم ها قبل از مراجعه به مراجع قضایی، خیلی مهمه:

1. مراجعه به بانک عامل و درخواست ثبت عدم پرداخت و دریافت گواهی: اولین کاری که باید بکنید اینه که توی مهلت ۶ ماهه اول (از تاریخ سررسید چک)، با اصل چک صیادی برید به بانکی که حساب صادرکننده توی اون هست. اونجا درخواست می کنید که چک رو برگشت بزنن و «گواهی عدم پرداخت» رو بهتون بدن.
2. اطمینان از ثبت صحیح و کامل مشخصات چک و عدم پرداخت اون در سامانه صیاد: وقتی چک رو برگشت می زنید، حواستون باشه که بانک همه مشخصات چک و دلیل عدم پرداخت رو به طور کامل و صحیح توی سامانه صیاد ثبت کنه. بدون این ثبت، گواهی عدم پرداخت فایده ای برای شکایت کیفری نداره.
3. جمع آوری مدارک لازم: مدارکی که برای شکایت نیاز دارید، عبارتند از:
   • اصل چک صیادی (که برگشت خورده).
   • گواهی عدم پرداخت صادر شده توسط بانک.
   • مدارک هویتی شما (کارت ملی و شناسنامه).

چطور شکواییه رو توی دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنیم؟

حالا که مدارک رو جمع کردید و مهلت ۶ ماهه دوم (از تاریخ برگشت چک) هم هنوز تموم نشده، وقتشه برید سراغ ثبت شکایت:

1. الزام به ثبت نام در سامانه ثنا و دریافت کد شخصی: برای اینکه بتونید هر کاری توی سیستم قضایی انجام بدید، اول از همه باید توی «سامانه ثنا» ثبت نام کرده باشید و «کد ثنای» خودتون رو بگیرید. اگه ندارید، می تونید به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید و این کار رو انجام بدید.
2. تنظیم شکواییه کیفری: با مدارکی که دارید (اصل چک و گواهی عدم پرداخت)، به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه می کنید. اونجا کارمند دفتر براتون یه «شکواییه کیفری» تنظیم می کنه. توی این شکواییه باید دقیقاً توضیح بدید که چی شده، اتهام صادرکننده (صدور چک بلامحل) رو بنویسید و مدارکتون رو ضمیمه کنید.
3. واریز هزینه های دادرسی: برای ثبت شکایت باید هزینه های دادرسی رو پرداخت کنید که این هزینه ها هم توی همون دفتر خدمات قضایی ازتون دریافت میشه.
4. ارسال شکواییه به دادسرا: بعد از تنظیم و پرداخت هزینه ها، شکواییه شما به طور الکترونیکی به دادسرای صالح ارسال میشه.

پیگیری شکایت توی دادسرا و دادگاه کیفری

بعد از ثبت شکواییه، تازه کار اصلی شروع میشه. پرونده شما توی سیستم قضایی مراحل خودش رو طی می کنه:

• صلاحیت دادسرا: پرونده شما به دادسرایی میره که بانک صادرکننده گواهی عدم پرداخت توی حوزه اون قرار داره. یعنی اگه توی تهران چک رو برگشت زدید، شکواییه تون میره دادسرای تهرانی که بانک توی اون منطقه است.
• نقش دادسرا: کار دادسرا اینه که تحقیقات اولیه رو انجام بده. یعنی بررسی می کنه که آیا واقعاً جرم صدور چک بلامحل اتفاق افتاده یا نه. اگه تشخیص بده که جرم واقع شده، برای صادرکننده «کیفرخواست» صادر می کنه و پرونده رو می فرسته دادگاه کیفری. اگه هم تشخیص بده جرمی اتفاق نیفتاده (مثلاً چک یکی از اون شرایط ۱۳ گانه رو نداشته)، «قرار منع تعقیب» صادر می کنه.
• جنبه حقوقی و کیفری: یادتونه گفتیم صدور چک بلامحل هم جنبه کیفری داره (مجازات صادرکننده) و هم جنبه حقوقی (گرفتن پول چک). توی مرحله دادسرا و دادگاه کیفری، شما می تونید علاوه بر درخواست مجازات، «مطالبه وجه چک و خسارت تأخیر تأدیه» (همون پولی که چک ارزشش بوده به اضافه سود تاخیر) رو هم درخواست کنید. یعنی نیازی نیست حتماً یه دادخواست حقوقی جداگانه بدید، می تونید همینجا هم بگید پولتون رو می خواید.
• رسیدگی توی دادگاه کیفری: اگه دادسرا کیفرخواست صادر کنه، پرونده میره دادگاه کیفری. اونجا هم قاضی به دفاعیات طرفین گوش میده و در نهایت حکم صادر می کنه. این حکم می تونه مجازات برای صادرکننده (مثل حبس) و همچنین الزامش به پرداخت وجه چک و خسارات باشه.

یه سری نکات تکمیلی که لازمتون میشه

حالا که مراحل رو فهمیدید، یه سری نکات دیگه هست که دونستنش به دردتون می خوره و ممکنه توی مسیر باهاش مواجه بشید.

فرق چک صیادی حقوقی و کیفری چیه؟

شاید این سوال براتون پیش بیاد که اصلاً این دو تا چه فرقی با هم دارن؟

1. چک کیفری: چکی هست که همه شرایط ماده ۱۳ قانون صدور چک رو داره و مهلت های ۶ ماهه ماده ۱۱ هم رعایت شده. یعنی میشه از صادرکننده اش شکایت کیفری کرد و اون رو مجازات کرد (مثل حبس).
2. چک حقوقی: چکی هست که یک یا چند تا از شرایط ماده ۱۳ رو نداره (مثلاً وعده داره یا تضمینیه) یا یکی از مهلت های ۶ ماهه ماده ۱۱ رو از دست دادید. در این حالت دیگه نمیشه صادرکننده رو مجازات کرد، فقط می تونید پولتون رو از طریق دادگاه حقوقی یا اداره ثبت مطالبه کنید.

مزایا و معایب:
شکایت کیفری معمولاً سریع تر به نتیجه می رسه و یه فشار روانی و قانونی بیشتری روی صادرکننده ایجاد می کنه، چون پای مجازات (مثل زندان) وسط میاد. اما اگه شرایطش رو نداشته باشه، وقتتون تلف میشه. پیگیری حقوقی ممکنه طولانی تر باشه ولی اگه چک شرایط کیفری رو نداشته باشه، تنها راه چاره است.

مجازات صادرکننده چک بلامحل صیادی چیه؟

قانون گذار برای صدور چک بلامحل مجازات های مختلفی رو پیش بینی کرده. این مجازات ها توی ماده ۷ قانون صدور چک اومده و بسته به مبلغ چک و تعداد دفعات صدور چک بلامحل، فرق می کنه. به طور کلی، مجازات ها شامل موارد زیر میشه:

• حبس: صادرکننده چک بلامحل ممکنه به حبس محکوم بشه. مثلاً اگه مبلغ چک کم باشه، ممکنه از ۶ ماه تا ۱ سال حبس بگیره و اگه زیاد باشه، ممکنه بیشتر هم بشه.
• محرومیت از داشتن دسته چک: صادرکننده برای مدتی (معمولاً چند سال) از گرفتن دسته چک جدید و استفاده از بعضی خدمات بانکی محروم میشه.
• منع از افتتاح حساب جدید: صادرکننده نمی تونه توی هیچ بانکی حساب جدیدی باز کنه.
• بسته شدن حساب های جاری: تمام حساب های جاری صادرکننده مسدود میشه.

این مجازات ها نشون می ده که قانون چقدر روی اعتبار چک حساسه و می خواد از حقوق مردم محافظت کنه.

رسیدگی به شکایت کیفری چک صیادی چقدر طول می کشه؟

این سوالیه که خیلی ها می پرسن و واقعاً نمیشه براش یه زمان دقیق مشخص کرد. چون مدت زمان رسیدگی به عوامل مختلفی بستگی داره:

• حجم پرونده ها: اگه توی اون دادسرا یا دادگاه، پرونده های زیادی در جریان باشه، ممکنه رسیدگی بیشتر طول بکشه.
• نیاز به تحقیقات بیشتر: گاهی اوقات ممکنه دادسرا یا دادگاه نیاز به تحقیقات بیشتری داشته باشه یا بخواد از کارشناس استفاده کنه که این هم زمان بره.
• ابلاغ ها: اینکه ابلاغ ها چقدر سریع به دست طرفین میرسه و آیا صادرکننده توی محل آدرس اعلامی حضور داره یا نه، روی سرعت کار تاثیر داره.
• مرحله تجدیدنظر: اگه هر کدوم از طرفین به حکم صادر شده اعتراض کنن، پرونده میره مرحله تجدیدنظر و این خودش زمان بیشتری می بره.

به طور کلی، میشه گفت که پرونده های کیفری چک نسبت به پرونده های حقوقی ممکنه کمی سریع تر پیش بره، اما باز هم نمیشه یه عدد مشخص گفت. شاید از چند ماه تا یک سال یا حتی بیشتر طول بکشه.

اگه چک صیادی توی سامانه ثبت نشه، بازم میشه کیفری شکایت کرد؟

نه، به هیچ وجه! قانون جدید چک خیلی صریح و قاطع این رو گفته. اگه چک صیادی توی سامانه صیاد ثبت نشده باشه، بانک ها اصلاً اجازه ندارن که اون رو برگشت بزنن و گواهی عدم پرداخت صادر کنن. وقتی گواهی عدم پرداخت صادر نشه، عملاً شما هیچ مدرکی برای شکایت کیفری ندارید و راهی برای پیگیری کیفری براتون نمی مونه. پس حواستون باشه که قبل از قبول کردن هر چک صیادی، حتماً از ثبت شدنش توی سامانه صیاد مطمئن بشید.

انتقال الکترونیک توی چک های صیادی چه تاثیری روی شکایت کیفری داره؟

قبلاً اگه یه چک به کس دیگه ای منتقل می شد، باید پشتش امضا می کردن (پشت نویسی). اگه این انتقال بعد از برگشت خوردن چک اتفاق می افتاد، جنبه کیفری چک از بین می رفت. الان هم دقیقاً همینطوره، فقط دیگه پشت نویسی فیزیکی معنی نداره و انتقال باید به صورت الکترونیکی توی سامانه صیاد انجام بشه.

پس، اگه چک صیادی شما برگشت خورد و گواهی عدم پرداخت رو گرفتید، تحت هیچ شرایطی اون رو به صورت الکترونیکی به کس دیگه ای منتقل نکنید! چون اگه این کار رو بکنید، دیگه نمی تونید از صادرکننده شکایت کیفری کنید و فقط راه حقوقی براتون می مونه.

یادتان باشد که انتقال چک صیادی پس از برگشت خوردن، حتی به صورت الکترونیکی، جنبه کیفری آن را از بین می برد. پس در این مورد خیلی دقت کنید.

چطور از صدور چک صیادی بلامحل پیشگیری کنیم؟ (هم برای صادرکننده، هم برای دارنده)

بهترین راهکار همیشه پیشگیریه. هم صادرکننده و هم دارنده چک می تونن با رعایت یه سری نکات، جلوی مشکلات بعدی رو بگیرن:

برای صادرکننده:

• مطمئن باشید حساب خالی نیست: قبل از صدور چک، حتماً از موجودی کافی در حساب بانکی تون مطمئن بشید.
• آگاهی از قانون: از قوانین مربوط به چک و تبعات صدور چک بلامحل آگاه باشید.
• ثبت دقیق در سامانه صیاد: هر چکی که صادر می کنید، حتماً باید جزئیاتش رو دقیق و درست توی سامانه صیاد ثبت کنید.

برای دارنده:

• استعلام قبل از قبول چک: قبل از قبول کردن هر چک صیادی، از طریق سامانه صیاد، وضعیت صادرکننده و سابقه چک های برگشتیش رو استعلام کنید.
• ثبت چک در سامانه صیاد: وقتی چک رو دریافت می کنید، حتماً فوراً اون رو توی سامانه صیاد به اسم خودتون ثبت کنید.
• رعایت مهلت های قانونی: حواستون به مهلت های ۶ ماهه برای مراجعه به بانک و ثبت شکایت کیفری باشه.
• عدم انتقال چک برگشتی: اگه چک برگشت خورد، اون رو به هیچ وجه به شخص دیگه ای منتقل نکنید.

نتیجه گیری

همونطور که با هم دیدیم، چک صیادی یه ابزار مالی قدرتمنده که اگه درست ازش استفاده کنیم، می تونه کلی کار رو برای ما راحت کنه. اما اگه خدای نکرده چکی که دستمونه برگشت بخوره و بخوایم از راه کیفری پیگیریش کنیم، باید حسابی حواسمون به شرایط و مهلت های قانونی باشه. شرایطی مثل روز بودن چک (نه وعده دار)، مشروط نبودن، بدون تاریخ نبودن، سفید امضاء نبودن، تضمینی نبودن و منتقل نشدن چک بعد از برگشت خوردن، همه این ها جزو نکات حیاتی هستن.

به علاوه، اون دو تا مهلت ۶ ماهه رو هم که توضیح دادیم، اصلاً شوخی نیستن و اگه از دستشون بدید، دیگه نمی تونید صادرکننده چک رو از جنبه کیفری تحت تعقیب قرار بدید. سامانه صیاد و ثبت الکترونیکی چک هم که دیگه این روزها حرف اول رو می زنه و بدون ثبت درست چک توی این سامانه، عملاً هیچ کاری از دستتون برنمیاد.

توصیه می کنم که قبل از هر اقدامی، حتماً تمام این شرایط رو با دقت بررسی کنید. اگه خودتون توی این زمینه اطلاعات کافی ندارید یا شک و شبهه ای دارید، بهترین کار اینه که با یه وکیل متخصص در امور چک و اسناد تجاری مشورت کنید. یه مشاوره حقوقی خوب می تونه جلوی کلی وقت و هزینه اضافه رو بگیره و شما رو توی مسیر درست راهنمایی کنه.

چک صیادی، با همه سخت گیری ها و قوانین جدیدی که داره، در نهایت به نفع همه ماست و باعث میشه معاملاتمون امن تر و با اعتماد بیشتری انجام بشه. فقط کافیه که خودمون هم با آگاهی و دقت بیشتری از این ابزار قدرتمند استفاده کنیم.